Wabi-sabi: cái đẹp của thứ không hoàn hảo

Ở Nhật có nghề kintsugi: bát vỡ được gắn lại bằng sơn trộn vàng, và đường nứt không bị giấu đi mà được làm cho nổi bật. Cái bát sau khi vỡ đắt hơn cái bát lành. Đó là wabi-sabi ở dạng dễ thấy nhất.

Wabi-sabi thật ra là gì

Hai chữ này vốn tách rời. Wabi ban đầu chỉ sự đơn sơ, gần với cảnh sống một mình nơi thanh vắng. Sabi chỉ vẻ đẹp của thứ đã cũ đi theo thời gian — lớp gỉ trên đồng, thớ gỗ đã bạc màu. Ghép lại, chúng thành một thẩm mỹ đề cao ba thứ mà văn hóa hiện đại thường coi là khuyết điểm: không hoàn hảo, không vĩnh viễn, không trọn vẹn.

Điều đáng nói là đây không phải triết lý an ủi. Nó là một tuyên bố về thực tại: mọi thứ đều đang cũ đi, mọi thứ đều sẽ hết, và không có gì thật sự hoàn chỉnh. Wabi-sabi chỉ nói rằng nếu đó là sự thật thì việc chống lại nó là một cách sống mệt mỏi.

Vì sao nó khó với chúng ta

Chúng ta lớn lên giữa những hình ảnh đã được sửa. Căn bếp trong ảnh không có vết bẩn, gương mặt trong ảnh không có nếp nhăn, sự nghiệp trong bài đăng không có quãng chững lại. Sau vài năm nhìn những thứ đó mỗi ngày, cái không hoàn hảo bắt đầu có cảm giác như một lỗi cần sửa, chứ không phải trạng thái bình thường của mọi vật.

Không có gì tồn tại mãi, không có gì kết thúc trọn vẹn, và không có gì hoàn hảo. — Ba nguyên tắc thường được tóm tắt của wabi-sabi

Ba chỗ có thể thử ngay

• Cái nhà của bạn: giữ lại một món đồ cũ mà bạn định thay chỉ vì nó cũ. Nhìn nó thêm một tháng trước khi quyết.
• Công việc của bạn: gửi bản thảo ở mức tám phần mười thay vì đợi mười phần. Phần mười cuối cùng thường tốn nhiều thời gian hơn giá trị nó thêm vào.
• Chính bạn: lần tới soi gương và thấy một dấu hiệu của tuổi, thử nghĩ nó là bằng chứng của thời gian đã sống, không phải bằng chứng của thứ đang mất.

Vế cuối là vế khó nhất, và cũng là vế duy nhất thật sự quan trọng. Wabi-sabi dễ áp dụng cho cái bát. Áp dụng cho chính mình thì phải bỏ được một niềm tin ăn rất sâu: rằng bạn sẽ đáng sống hơn khi đã sửa xong hết những chỗ chưa ổn.

Không có phiên bản đã sửa xong. Có một người đang sống, đang cũ đi, và đang có những đường nứt kể lại chuyện đã qua. Kintsugi không sửa cái bát cho giống như chưa từng vỡ — nó làm cho chỗ vỡ thành phần đẹp nhất.